Wiele chorób przez długi czas nie powoduje wyraźnych objawów. Dotyczy to między innymi nadciśnienia tętniczego, cukrzycy, zaburzeń lipidowych oraz części nowotworów. Regularne badania profilaktyczne pozwalają wykryć nieprawidłowości na wcześniejszym etapie, kiedy możliwości skutecznego leczenia są często największe.
Nie istnieje jeden identyczny zestaw badań odpowiedni dla każdej osoby. Zakres profilaktyki zależy od wieku, płci, stylu życia, wykonywanej pracy, chorób przewlekłych oraz obciążeń występujących w rodzinie.
Podstawowe badania kontrolne
W ramach profilaktyki warto regularnie kontrolować ciśnienie tętnicze, masę ciała i obwód talii. Lekarz może również zalecić morfologię krwi, badanie ogólne moczu, oznaczenie stężenia glukozy, lipidogram oraz ocenę funkcji nerek i wątroby.
Częstotliwość wykonywania badań powinna być ustalana indywidualnie. Osoba młoda, bez dolegliwości i czynników ryzyka może wymagać innego schematu niż pacjent z nadwagą, nadciśnieniem, cukrzycą w rodzinie lub przyjmujący przewlekle leki. Ważnym elementem profilaktyki są także kontrola stomatologiczna, badanie wzroku, ocena znamion skórnych oraz aktualizacja szczepień.
Jakie badania są szczególnie ważne dla kobiet?
Profilaktyka zdrowia kobiet obejmuje między innymi badania przesiewowe w kierunku raka szyjki macicy oraz raka piersi. W zależności od wieku i obowiązujących zaleceń może to być test HPV, cytologia, mammografia lub inne badania wskazane przez lekarza. Kobiety powinny zwracać uwagę na niepokojące zmiany w piersiach, nietypowe krwawienia, utrzymujące się bóle podbrzusza i zaburzenia cyklu. Pojawienie się objawów nie oznacza automatycznie choroby nowotworowej, ale wymaga konsultacji niezależnie od terminu planowanego badania profilaktycznego. W okresie okołomenopauzalnym i po menopauzie lekarz może również ocenić ryzyko osteoporozy oraz chorób układu sercowo naczyniowego.
O czym powinni pamiętać mężczyźni?
U mężczyzn, podobnie jak u kobiet, podstawą jest kontrola ciśnienia, glukozy, cholesterolu i masy ciała. Ważna jest także profilaktyka nowotworów jelita grubego, prostaty oraz ocena ryzyka chorób sercowo naczyniowych. Kwestia badań prostaty powinna być omówiona z lekarzem indywidualnie. Znaczenie mają wiek, objawy ze strony układu moczowego oraz przypadki raka prostaty w rodzinie. Samo oznaczenie PSA nie zastępuje konsultacji lekarskiej, a wynik powinien być interpretowany z uwzględnieniem całego obrazu klinicznego. Mężczyzna powinien zgłosić się do lekarza również w przypadku wyczucia guzka jądra, krwi w moczu, trudności w oddawaniu moczu lub utrzymujących się dolegliwości bólowych.
Profilaktyka nowotworów jelita grubego
Badania przesiewowe w kierunku raka jelita grubego dotyczą zarówno kobiet, jak i mężczyzn. Ich rodzaj oraz moment rozpoczęcia zależą od wieku i indywidualnego ryzyka.
Szczególnej uwagi wymagają osoby, u których w najbliższej rodzinie występował rak jelita grubego lub zaawansowane polipy. Konsultacji wymagają także krew w stolcu, utrzymująca się zmiana rytmu wypróżnień, niedokrwistość o niewyjaśnionej przyczynie oraz niezamierzona utrata masy ciała.
Badania powinny być dopasowane do pacjenta
Profilaktyka nie polega na wykonywaniu jak największej liczby badań. Jej celem jest wybór tych kontroli, które są rzeczywiście potrzebne konkretnej osobie. Punktem wyjścia może być wizyta u lekarza rodzinnego, analiza historii zdrowia i omówienie chorób występujących w rodzinie.
Osoby dorosłe mogą również korzystać z dostępnych programów profilaktycznych, w tym programu „Moje Zdrowie”, realizowanego w podstawowej opiece zdrowotnej. Zakres dostępnych świadczeń i kryteria udziału mogą się zmieniać, dlatego aktualne informacje warto sprawdzać na Internetowym Koncie Pacjenta lub w swojej placówce POZ.
Regularne kontrole pozwalają nie tylko wcześniej rozpoznawać choroby, lecz także ocenić skuteczność zmian w diecie, aktywności fizycznej i leczeniu. W Rodzinnym Centrum Medycznym RCM pacjenci mogą omówić z lekarzem swój indywidualny plan profilaktyki i dobrać badania odpowiednie do wieku, stanu zdrowia oraz czynników ryzyka.